Στη διδασκαλία της μητρικής γλώσσας αλλοδαπών μαθητών σε σχολεία με μεγάλο ποσοστό παιδιών μεταναστών και στη δημιουργία ζωνών εκπαιδευτικής προτεραιότητας σε σχολεία με μεγάλη ετερογένεια (αλλοδαποί, Ρομά, μειονοτικές ομάδες) προχωρά από την επόμενη σχολική χρονιά το υπουργείο Παιδείας. Τα προγράμματα διδασκαλίας μητρικής γλώσσας θα είναι αρχικά πιλοτικά, ενώ ήδη έχουν αρχίσει τις εργασίες τους οι ομάδες που θα συντάξουν τα σχετικά εγχειρίδια.
Η υπουργός Παιδείας κ. Αννα Διαμαντοπούλου μίλησε χθες στο διεθνές συνέδριο για τη Μετανάστευση, της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής της Ελλάδας, για την αδήριτη ανάγκη να προσαρμοσθεί η Ελλάδα στο σύγχρονο εκπαιδευτικό και κοινωνικό αίτημα της πολυ-πολιτισμικότητας. Ετσι τα αναλυτικά προγράμματα αλλάζουν άρδην από την 1η Δημοτικού έως και την 3η Λυκείου ώστε η συνείδηση της εθνικής ταυτότητας να αναπτύσσεται παράλληλα με τη συνείδηση της διαπολιτισμικότητας.
Σε μια παλαιότερη εποχή, όταν ήθελαν μερικοί, που δεν ήταν και λίγοι,
να εκφράσουν την αδιαφορία και την απουσία από τα μεγάλα προβλήματα της
ελληνικής κοινωνίας, αναφέρονταν σχεδόν πάντα ονειδιστικά στην Ακαδημία
και όχι πάντοτε αδίκως. Στον παρόντα καιρό κάτι στο χώρο της Ακαδημίας
μας αλλάζει. Ένας καινούργιος ορίζοντας χαράζει. Πριν από μερικούς
μήνες η Ακαδημία μας χτύπησε την καμπάνα του συναγερμού για τους
κινδύνους, που απειλούν την ελληνική γλώσσα. Κάποιοι έσπευσαν και πάλι
να την κακολογήσουν και να της προσάψουν τη μομφή του
«οπισθοδρομισμού». Είναι οι συνήθεις υπνωτιστές του ελληνικού λαού που
χτυπούν κάθε φορά αυτόν που χτυπάει την καμπάνα του συναγερμού και όχι
όποιον βάζει τη φωτιά. Σήμερα δυστυχώς έχουμε φθάσει στο όριο των
καιρών. Το γλωσσικό τοπίο μας πάει να ρημάξει. Αποψιλώνεται συνεχώς από
τα «φεστιβάλ πυρκαϊάς», που οργάνωσαν αλλεπάλληλοι «μεταρρυθμιστές»,
που απορρύθμισαν τη γλώσσα και την παιδεία μας. Κι ακολούθησαν άλλα
«σήματα λυγρά», που ακονίζουν συστηματικά το γλωσσικό μας πολιτισμό.
Ο πρώην πρωθυπουργός και καθηγητής κ. Ξενοφών Ζολώτας είχε εκφωνήσει δύο ομιλίες στην Ουάσιγκτον (στις 26 Σεπτεμβρίου 1957 και στις 2 Οκτωβρίου 1959), οι οποίοι έμειναν μνημειώδεις. Αιτία ως προς αυτό δεν ήταν μόνο το περιεχόμενό τους αλλά και η γλώσσα τους.
Υποτίθεται ότι η γλώσσα των λόγων ήταν η αγγλική. Κατ' ουσίαν όμως, με την αφαίρεση λίγων συνδέσμων, άρθρων και προθέσεων η γλώσσα είναι η Ελληνική.
Το ακροατήριό του αποτελούσαν οι σύνεδροι της Διεθνούς Τράπεζας Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης και δεν αντιμετώπισαν τότε κανένα πρόβλημα στην κατανόηση του προφορικού κειμένου που ανέγνωσε ο Έλληνας καθηγητής.
Ο Γιάνης Κορδάτος (1891-1961) υπήρξε ιστορικός και συγγραφέας του βιβλίου "Η Κοινωνική Σημασία της της Ελληνικής Επαναστάσεως του 1821" (1η εκδ, Αθήνα 1924). Έγραψε εκτενώς και για το γλωσσικό ζήτημα. Εξέδωσε το 1927 (Αθήνα) το βιβλίο "Δημοτικισμός και Λογιωτατισμός" και τη δεύτερη έκδοσή του με σημαντικές αλλαγές το 1943 (Αθήνα) με τον τίτλο "Ιστορία του γλωσσικού μας ζητήματος".
Από την "Ιστορία του γλωσσικού μας ζητήματος" παραθέτουμε τις απόψεις του για την ορθογραφία, (σσ.204-209 από τη 2η εκδ., Μπουκουμάνης, Αθήνα 1973), όπου ο Κορδάτος εξετάζει την υιοθέτηση της "ιστορικής ορθογραφίας" ως κομμάτι του γλωσσικού ζητήματος και τάσσεται υπέρ της ορθογραφικής μεταρρύθμισης με την υιοθέτηση της φωνητικής γραφής.
Η δημοτική και η ιστορική ορθογραφία [1]
Με τη διγλωσσία κληρονομήσαμε κ' έναν άλλο μπελά. Την ιστορική ορθογραφία. Είτε στην καθαρεύουσα γράφουμε, είτε στη δημοτική, δε γράφουμε τις λέξεις όπως τις λέμε, μα βάνουμε σε κάθε λέξη μερικά μπιχλιμπίδια, τόνους, πνεύματα. Και ξεχωρίζουμε τα γράμματα σε μακρά και βραχέα φωνήεντα, σε διπλά σύμφωνα κλπ. Βέβαια, μια φορά κ' έναν καιρό, όταν εφαρμόστηκε το ιωνικό αλφάβητο (5ος προ της χρονολογίας μας αιώνας), οι λέξεις δεν προφέρονταν στην ομιλία όπως τις προφέρουμε σήμερα. Π.χ. υιός σήμερα προφέρεται: γιός ή και στην καθαρεύουσα: ιός, μα στην αρχαία εποχή θα προφέρονταν κάπως αλλιώτικα, για να υπάρχει αυτό το: υι-ός.
Κοντά λοιπόν στη διγλωσσία, υπάρχει και το ορθογραφικό ζήτημα. Βέβαια, το ζήτημα αυτό δεν το έχουμε μονάχα εμείς. Και στους άλλους λαούς η ιστορική ορθογραφία, λίγο πολύ, υπάρχει (Αγγλοσάξωνες, Γάλλους, Σλάβους, Τούρκους, Άραβες κλπ.). Μα έγιναν αλλού πολλές απόπειρες για την κατάργησή της. Η Τουρκία (1926), όχι μόνο ψήφισε για επίσημη γραφτή τη λαϊκή γλώσσα [2], μα κατάργησε και το αραβικό αλφαβητάριο για να το αντικαταστήσει με το λατινικό.
Σε μας, για το παρόν, τέτοιες μεταρρυθμίσεις φαίνονται σα μακρινό όνειρο. Άλλοι τρομάζουν. Και άλλοι τις παίρνουν για παλαβομάρες. Εξάλλου, βαστούν ακόμα οι προλήψεις, που κάθε τόσο συστηματικά τις καλλιεργεί η αστική τάξη, για να εμποδίσει με κάθε μέσο και με κάθε τρόπο το φώτισμα των μαζών.
Ωστόσο, το ορθογραφικό ζήτημα δεν πρώτη φορά που απασχόλησε τους ειδικούς. Πριν από το Φιληντά και τον Τριανταφυλλίδη, από τον Ψυχάρη, τον Πάλλη και τον Βλαστό, κι άλλοι ασχολήθηκαν μ' αυτό.
Τι σχέση μπορεί να έχει το παλιό, το ιωνικό αλφάβητο με το σημερινό; Αυτό είναι το ζήτημα.
Στις μέρες μας όπου αμφισβητούνται ακόμα και τα αυτονόητα, έχει αρχίσει να ακούγεται η άποψη ότι δεν υπάρχουν ανώτερες και κατώτερες γλώσσες, αλλά ότι όλες έχουν την ίδια αξία. Αυτό είναι τόσο παράλογο να το πιστεύει κανείς, όσο το να πιστεύει ότι μπορούν σε έναν αγώνα δρόμου όλοι οι δρομείς να τερματίσουν ταυτόχρονα. Κάτι τέτοιο είναι απλά αδύνατον. Το συγκεκριμένο παράδειγμα είναι κάτι πολύ απλό, πόσο μάλλον όταν έχουμε να κάνουμε με κάτι τόσο πολύπλοκο όσο η γλώσσα. Δηλαδή μπορεί μια γλώσσα πρωτόγονου επιπέδου με 10 διαφορετικές λέξεις να έχει την ίδια αξία με μια γλώσσα τόσο σύνθετη όσο οι σημερινές; Ποιός λογικός άνθρωπος μπορεί να το δεχτεί αυτό; Ενδεικτικά να αναφέρουμε ότι οι χιμπατζήδες χρησιμοποιούν μια «γλώσσα» με ένα λεξιλόγιο από τριάντα λέξεις-κραυγές.
Σκοπός αυτού του κειμένου δεν είναι να υποβαθμίσει κάποιες γλώσσες, αλλά να αποδείξει με αντικειμενικά κριτήρια ότι δεν έχουν όλες οι γλώσσες την ίδια αξία (χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η κάθε γλώσσα δεν έχει την αξία της). Υπάρχουν σήμερα περίπου 3.000 διαφορετικές γλώσσες (η πλειοψηφία των οποίων δεν έχει σύστημα γραφής). Είναι σίγουρο ότι κάθε γλώσσα έχει την δική της αξία και πρέπει να αγωνιζόμαστε όλοι ώστε όλες οι γλώσσες να επιβιώσουν. Δυστυχώς πολλές γλώσσες έχουν ήδη εκλείψει και θα εκλείψουν και στο μέλλον, και αυτό είναι πραγματικά μια αμαρτία. Όσο αμαρτία είναι όταν εξαφανίζεται ένα είδος ζώου διότι και η γλώσσα κάτι τέτοιο είναι, ένας «ζωντανός» οργανισμός που εξελίσσεται και είτε επιβιώνει είτε χάνεται. Πρακτική δυστυχώς συνέπεια αυτού είναι να χάνονται σημαντικά κομμάτια της εξέλιξης της ανθρώπινης πορείας, για την οποία δεν έχουμε ιδιαίτερα πολλές γνώσεις.
Για πολλούς μη-Έλληνες γλωσσολόγους και ανθρώπους του πνεύματος, είναι αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι η Ελληνική γλώσσα (ιδιαιτέρως τα Αρχαία Ελληνικά) είναι η ανώτερη μορφή γλώσσας που έχει επινοήσει ποτέ το ανθρώπινο πνεύμα. Οι απόψεις αυτές δεν είναι αυθαίρετες, αλλά βασίζονται σε κριτήρια αντικειμενικά σχετικά με την αξιολόγηση μιας γλώσσας. Παρακάτω θα περιγράψουμε μία σειρά από ιδιότητες τις Ελληνικής γλώσσας και θα αντιπαραβάλουμε κάποιες ξένες γλώσσες (συνήθως την Αγγλική, καθώς αυτή είναι η πιό διαδεδομένη) πρός σύγκριση.
Μέσα σε μια πενταετία έχουν καταργηθεί ιστορικά τμήματα σε πανεπιστήμια της Γερμανίας, της Ιταλίας, της Σουηδίας και της Ολλανδίας
Ακόμα δεν μπορούν να ξεπεράσουν το σοκ. Πέρυσι, οι καθηγητές του Τμήματος Νεοελληνικών Σπουδών του Κρατικού Πανεπιστημίου Τιφλίδας διαπίστωσαν ότι από τους 750 φοιτητές που γράφτηκαν στη Φιλοσοφική Σχολή, το 20% διάλεξαν ως ξένη γλώσσα τα τουρκικά, ενώ μόλις το 1% επέλεξε τα νεοελληνικά. Ποιός να το πίστευε ότι ένα τμήμα στο οποίο κάποτε για μια θέση συναγωνίζονταν πέντε φοιτητές, σήμερα θα αντιμετώπιζε το ενδεχόμενο κατάργησης λόγω του περιορισμένου ενδιαφέροντος (αντίθετα, η Διεύθυνση του Πανεπιστημίου αναγκάστηκε να καλέσει επιπλέον καθηγητές της τουρκικής). Και το παράδειγμα αυτό δεν είναι ούτε τυχαίο ούτε μεμονωμένο.
Αργά αλλά σταθερά τα τελευταία χρόνια, η μία μετά την άλλη έδρες νεοελληνικών σπουδών σε πανεπιστήμια του εξωτερικού καταργούνται, με κύριες αιτίες τη μείωση του αριθμού των φοιτητών αλλά -όπως όλα δείχνουν- και την έλλειψη ενδιαφέροντος από πλευράς ελληνικής Πολιτείας. Σύμφωνα με στοιχεία του υπουργείου Πολιτισμού, μόλις την τελευταία πενταετία έχουν καταργηθεί οι έδρες Νεοελληνικών Σπουδών στα γερμανικά πανεπιστήμια Bochum, Λειψίας (η έδρα του Πανεπιστημίου της Λειψίας ήταν από τις αρχαιότερες της Ευρώπης) και Mainz, στο Πανεπιστήμιο της Σουηδίας και στο Πανεπιστήμιο της Ολλανδίας (σήμερα λειτουργεί η «μισή» έδρα και αναμένονται εξελίξεις). Πριν από λίγες ημέρες, επίσης, ανακοινώθηκε η κατάργηση της έδρας Νεοελληνικών στο Πανεπιστήμιο Ανατολικών Σπουδών της Νάπολης μετά 127 χρόνια συνεχούς λειτουργίας! Αξίζει να σημειωθεί ότι το ΥΠΠΟ αναφέρει ότι τα παραπάνω στοιχεία δίδονται με κάθε επιφύλαξη «ως προς την ύπαρξη και άλλων περιπτώσεων όπου δεν υπάρχει σχετική πληροφόρηση»... Το βέβαιο είναι πάντως ότι εκεί όπου «αφαιρούνται» τα νεοελληνικά, εισέρχονται δυναμικά τμήματα ιαπωνικών, κινεζικών και ινδικών, των γλωσσών, δηλαδή των αναπτυσσόμενων βιομηχανικά κρατών.
Η ελληνική γλώσσα κατέχει μια σημαντική θέση στον παγκόσμιο γλωσσικό χάρτη. Η ελληνική γλώσσα μαζί με την κινεζική είναι η μαρκρότερη σε ιστορία γλώσσα στον κόσμο. Επιπλέον, η ελληνική γλώσσα διαθέτει ένα τεράστιο γλωσσικό κοίτασμα που έχει τροφοδοτήσει όλες τις ευρωπαϊκές γλώσσες. Αρκεί να τονιστεί ότι όλες οι λέξεις στις ευρωπαϊκές γλώσσες που αναφέρονται σε έννοιες πολιτισμού, πολιτικής, δικαίου και επιστήμης έχουν ελληνική καταγωγή. Η παγκόσμια γλώσσα του πολιτισμού δεν θα επιτρέψει ποτέ το σβήσιμο της ελληνικής γλώσσας.
Δεν έχουμε καταλάβει το θησαυρό που κρύβει η γλώσσα μας. Έγιναν αλλεπάλληλες μεταρρυθμίσεις που κατέληξαν απορρυθμίσεις. Η κατάσταση είναι πολύ άσχημη όπως την έχω περιγράψει στα βιβλία μου «Αλαλία» και «Αλεξία». Η γλωσσική κατάπτωση του λαού μας και ιδιαίτερα των νέων γενεών είναι πολύ εμφανής. Σήμερα το ελληνόπουλο δεν μπορεί να εκφραστεί σε έναν λόγο διαρκείας τριών λεπτών σε άψογα ελληνικά.
