Με αφορμή τα 45α Δημήτρια (8 Σεπτεμβρίου - 3 Νοεμβρίου), παραθέτουμε  άρθρο που αφορά τον ελληνικό πολιτισμό, και ιδιαίτερα την ιστορία της Θεσσαλονίκης κατά τα χρόνια του Βυζαντίου.


της Αμαλίας Κ. Ηλιάδη*

Α) Η διαμόρφωση της λατρείας του Αγίου Δημητρίου και τα «Δημήτρια» ως τον 12o αιώνα μ.Χ.

Η λατρεία του Αγίου Δημητρίου ανάγεται στον 4o μ.Χ. αιώνα, την εποχή του Λεοντίου, ενώ ως πολιούχος και προστάτης της πόλης εμφανίζεται απ' τον 6o αιώνα, όταν αρχίζουν οι επιδρομές των Σλάβων. Οι χριστιανοί κάτοικοι θεωρούν θαυματοποιό το ιερό λείψανο του και πιστεύουν πως ο Άγιος κατοικεί ανάμεσα τους. Τον θεωρούν πρότυπο αυτοθυσίας για την πατρίδα και σωτήρα της πόλης. Στη μορφή του αποτυπώνουν τις αρετές του ήρωα, του ιδανικού παλικαριού, του υπέρμαχου υπερασπιστή της πίστης και της πατρίδας. Στις κρίσιμες στιγμές της πόλης, σύμφωνα με τη λαϊκή πίστη, «επεμβαίνει» ο ίδιος για να την προστατέψει: Πότε περπατάει πάνω στη θάλασσα και σηκώνει τρικυμίες για να καταποντίσει τους εχθρικούς στόλους, πότε, σαν στρατιώτης ή σαν καβαλάρης, ανεβαίνει στα τείχη και τρέπει σε φυγή τους βαρβάρους. Σώζει την πόλη από κάθε καταστροφή και συγχρόνως προστατεύει τους κατοίκους από αρρώστιες, πείνα και λοιμούς. Οι Θεσσαλονικείς βλέπουν τον Άγιο με τα μάτια τους, αλλά και οι ίδιοι οι εχθροί ομολογούν με τρόμο την παρουσία του Αγίου Δημητρίου. Οι θαυματουργικές ιδιότητες του ιερού λειψάνου του, το μύρο που αναβλύζει και η σωτηρία της πόλης από τους βαρβάρους, Γότθους, Σλάβους, Πέρσες, Βουλγάρους, Άραβες, Σαρακηνούς, Νορμανδούς. Φράγκους..., που τριακόσια χρόνια λεηλατούν την πόλη, καθιστούν πολλούς πιστούς προσκυνητές του τάφου του.

Πολλοί ακαδημαϊκοί και ιστορικοί, μάλιστα και αρκετοί διάσημοι, αναλύοντας το ζήτημα της πληθυσμιακής σύνθεσης των σημερινών Αλβανών, τους συνδέουν άμεσα με τους αρχαίους Ιλλυριούς.

Αντιθέτως κατά καιρούς η Ελληνική φυλή έχει μπει στο "μικρόσκοπιο" της ιστορίας και δεν είναι και λίγοι αυτοί που αμφισβητούν έντονα την Ελληνικότητα των σημερινών Ελλήνων. Εκτός από την ουσία όλων αυτών των θεωριών που είναι ιστορικά ατεκμηρίωτες, είναι απορίας άξιον πως εφόσον αυτό μπορεί να ισχύει για το Ελληνικό έθνος, ωστόσο δεν μπορεί να ισχύει για τους επιδρομείς μας οι οποίοι κατόπιν και μας νόθευσαν.

Ανεξερεύνητη παραμένει η προέλευση των σημερινών Αλβανών, η σημερινή ονομασία τους -διεθνής και ντόπια- καθώς και η γλώσσα τους.  Παρά την εντύπωση που επικρατεί ότι αυτοί οι πληθυσμοί υπήρξαν  απόγονοι των αρχαίων Ιλλυρικών φύλλων που  ωστόσο κατά καιρούς επηρεάσθηκαν από Έλληνες και Ρωμαίους, υπάρχουν ισχυρότατες ενδείξεις πως οι σημερινοί Αλβανοί, η πλειοψηφία τους τουλάχιστον, προέρχονται όπως και οι Βούλγαροι, από περιοχές της Ασίας.  Αυτή η υπόθεση ενισχύεται από το γεγονός της γλωσσικής ασυνέχειας αλλά και από την ποικιλομορφία της πληθυσμιακής σύνθεσης αυτών που σήμερα ονομάζονται Αλβανοί. 

«Τράνταζε σαν από σεισμό συθέμελα ο Χορτιάτης, και ακόντιζε μηνύματα με κόκκινη βαφή», γράφει στο ποίημά του «Θεσσαλονίκη ΙΙ» ο Νίκος Καββαδίας. Στις 2 Σεπτεμβρίου του 1944 η δρεπανοφόρος Άτροπος Μοίρα επέλεξε τον Χορτιάτη να ακοντίσει τα δικά της αιματοβαμμένα μηνύματα. Να θερίσει 149 μίσχους, να κόψει με μια απότομη κίνηση τα χρώματα της ίριδας που ρίζωναν στους πρόποδες του Χορτιάτη και να αφήσει μόνο μαύρο και κόκκινο, καπνό και αίμα..

Στις 2 Σεπτεμβρίου του 1944 ο Χορτιάτης πλήρωσε βαρύ τίμημα για την αντιστασιακή του δράση. Πλήρωσε με 149 αθώες ζωές και τη σχεδόν εκ βάθρων καταστροφή του, διότι δεν έσκυψε το κεφάλι στον κατοχικό ζυγό, δεν έπλευσε στα δύσκολα χρόνια κόστα-κόστα, ούτε έμεινε στα ρηχά, μα έστρεφε το ακρόπρωρό του στα ανοικτά, μπήκε στις τρικυμίες με υψωμένη την αντιστασιακή παντιέρα. 

Ο θάνατος ενός Γερμανού στρατιώτη σε μια ένοπλη συμπλοκή στην περιοχή Καμάρα μεταξύ ανταρτών και Γερμανών, που συνόδευαν το όχημα της εταιρείας ύδρευσης -το οποίο όπως κάθε Σάββατο ανηφόριζε στο χωριό, ώστε να απολυμάνει τις πηγές της Αγίας Παρασκευής- ήταν μόνο η αφορμή που ζητούσαν οι κατοχικές δυνάμεις.

Ηροδότου Ιστοριαι, Καλιόπη 78 – 80

Στις Πλαταιές, στο στρατόπεδο των Αιγινιτών υπήρχε ο Λάμπων, γιός του Πυθέα, από τους πρώτους Αιγινίτες, που πήγε να βρη τον Παυσανία για να του πει κάτι πολύ ανόσιο. Πήγε και τον βρήκε βιαστικά και του είπε:

«Γιέ του Κλεόμβροτου, κατόρθωσες ένα έργο τεράστιο και ωραιότατο και ο Θεός σε διάλεξε να ελευθερώσεις την Ελλάδα και να αποκτήσεις την μεγαλύτερη δόξα από όσους Έλληνες ξέρω. Τώρα αποτελείωσε το έργο σου, ώστε να φημιστείς ακόμα περισσότερο και να εμποδίσεις έτσι τους βαρβάρους να ξαναδείξουν τέτοια αλαζονία απέναντι των Ελλήνων. Όταν σκοτώθηκε ο Λεωνίδας στις Θερμοπύλες, ο Μαρδόνιος και ο Ξέρξης του έκοψαν το κεφάλι και το έστησαν σε ένα παλούκι. Αν το ανταποδώσεις, τότε θα σε επαινέσουν πρώτα όλοι Σπαρτιάτες και ύστερα όλοι οι άλλοι Έλληνες. Ανασκολόπισε τον Μαρδόνιο και θα εκδικηθείς έτσι τον θείο σου τον Λεωνίδα.»

Αυτά είπε ο Λάμπων νομίζοντας ότι θα ευχαριστήσει τον Παυσανία, εκείνος όμως του αποκρίθηκε:

Η Επανάσταση του Θωμά του Σλάβου και οι Σλάβοι της Μ. Ασίας, ένα άκρως ενδιαφέρον επεισόδιο της Βυζαντινής Ιστορίας

Το Βυζάντιο ως κρατικό μόρφωμα και η Ορθόδοξη παράδοση συνδέονται στενά. Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία του βυζαντινού πολιτισμού είναι  η  πνευματικότητα. Το Βυζάντιο αποτελεί επίσης ένα αναγκαίο συστατικό της σύγχρονης ελληνικής ταυτότητας. Τα τελευταία πενήντα χρόνια έχουμε δει στον Δυτικό Κόσμο μιαν αξιοσημείωτη ανάπτυξη των βυζαντινών σπουδών, σύμφωνα με τις οποίες το Βυζάντιο εκπροσωπεί μια συνέχεια επιλεγμένων στοιχείων της κλασικής παράδοσης, με όρους έντονης και αδιάσπαστης συνέχειας παρά αντίθεσης.

Η προσπάθεια να εκφρασθεί το χριστιανικό μήνυμα σε διανοητικό και κοινωνικό επίπεδο, αξιοποιώντας ό,τι καλύτερο είχε να προσφέρει η ελληνική φιλοσοφία, χαρακτηρίζει το βυζαντινό κοινωνικό και διανοητικό «οικοδόμημα»: γι αυτούς τους λόγους  η βυζαντινή περίοδος της Ιστορίας μας παραμένει άκρως σημαντική για το χριστιανισμό και την ανθρωπότητα. Παρά τις όποιες αποτυχίες της, υπάρχουν πολλά στοιχεία της  που μπορούν να μας εμπνεύσουν, ακόμη και σήμερα: στην τέχνη, στη ζωγραφική, στην αρχιτεκτονική, αλλά και στη θεολογία και σε πολλές άλλες πτυχές  της ανθρώπινης σκέψης.

Του Γρηγόρη Τσαμουρλίδη

Έχει γίνει πολλές φορές θέμα συζήτησης, αντιπαράθεσης και πόνου.. το νησί Ίμβρος! Πού ακριβώς βρίσκεται και ποιά η ιστορία του; Το ακόλουθο άρθρο φιλοδοξεί να αποκαλύψει μία ακόμη πτυχή της ελληνικής μας ιστορίας, που αξίζει να γνωρίζουμε!

Το νησί Ίμβρος βρίσκεται στο βορειοανατολικό τμήμα του Αιγαίου και έχει έκταση 285 τ. χλμ. Βρίσκεται νοτιοανατολικά της Σαμοθράκης και βορειοανατολικά της Λήμνου.

Σήμερα μπορούμε να τη βρούμε στους διεθνείς χάρτες με την τουρκική ονομασία Gogce oda (τούρκ. “το γαλάζιο νησί”) και βαμμένο στο ίδιο χρώμα με την Τουρκία.

Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογος-ιστορικός (Μεταπτυχιακό Δίπλωμα Βυζαντινής Ιστορίας από το Α.Π.Θ.) /Υπεύθυνη Σχολικής Βιβλιοθήκης 2ου ΕΠΑΛ Τρικάλων.

Μετά την αντιμετώπιση των πρώτων προβλημάτων κατά τις αρχές της μονοκρατορίας του, ο αυτοκράτωρ του Βυζαντίου Βασίλειος ο Β΄ που «θυσίασε» την προσωπική του ευτυχία και ολόκληρη την ιδιωτική του ζωή για χάρη της «Πολιτείας των Ρωμαίων», συνέτριψε τους Βουλγάρους και  οδήγησε τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία στο απόγειο της δύναμής της. Το  κράτος επεκτάθηκε με την προσθήκη εδαφών στα Βαλκάνια, μέχρι το  Δούναβη και τον Καύκασο.

Ως αποτέλεσμα της Συνθήκης του Αγίου Στεφάνου και του Συμβουλίου το Βερολίνου, η Βόρεια Βουλγαρία έγινε πριγκιπάτο φόρου υποτελούς στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, αλλά η Ανατολική Ρωμυλία  έγινε αυτόνομη περιοχή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Η εσωτερική διοίκηση της Ανατολικής Ρωμυλίας, όπως είχε αποφασιστεί στο Βερολίνο το 1878, ηταν υπό τον έλεγχο ενός γενικού διοικητή που κυβερνούσε μέσω μιας εκλεγμένης συνέλευσης, ενώ ένα μόνιμο συμβούλιο της εν λόγω συνέλευσης λειτουργούσε ως υπουργικό συμβούλιο. 

Είχε προβλεφθεί από τις δυνάμεις που υπέγραψαν την Συνθήκη του Βερολίνου ότι το μόνιμο συμβούλιο θα περιλαμβάνει εκπροσώπους των τουρκικών και των ελληνικών μειονοτήτων της Ρωμυλίας.  Συντοχρόνω η Συνθήκη  του Βερολίνου είχε προβλέψει ένα πολύπλοκο σύστημα αναλογικής εκπροσώπησης για τον καθορισμό των περιφερειών της συνέλευσης που εκλεγόταν από τα μέλη του ιδίου του μόνιμου συμβουλίου της.